ΧΟΡΗΓΟΙ

Μη παραδεκτοί αστερισμοί


Σ.Θ. Θεοδοσίου, Μ.Γ. Δανέζης, Π.Γ. Νιάρχος
Τομέας Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής
Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιόπολις, Ζωγράφος, GR 15784



Περίληψη

Η αναγνώριση των άστρων και των αστερισμών είναι βασική γνώση για τον ικανό παρατηρητή αστρονόμο. Γι’ αυτόν τον λόγο οι αστερισμοί είναι καταχωρισμένοι σε αστρονομικούς χάρτες και καταλόγους. Ωστόσο, μελετώντας κατά καιρούς παλιούς αστρικούς χάρτες και καταλόγους, εντοπίζουμε αστερισμούς που δεν αναφέρονται πλέον στις επίσημες αστρονομικές δέλτους.
Πράγματι, εκτός των 88 γενικά παραδεκτών αστερισμών από τη Διεθνή Αστρονομική Ένωση, υπάρχουν αρκετοί ακόμα αστερισμοί ή τμήματα αστερισμών, που κατά καιρούς εμφανίστηκαν στη διεθνή Βιβλιογραφία, εκ των οποίων παρουσιάζουμε τους 25 πλέον διαδεδομένους.
Οι 25 μη παραδεκτοί σήμερα αστερισμοί παρουσιάζονται για πρώτη φορά σε Αστρονομικό Συνέδριο και ενδιαφέρουν άμεσα την Ιστορία της Αστρονομίας, επειδή υπάρχουν σε παλαιούς αστρονομικούς καταλόγους και χάρτες του ουρανού. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο αξίζει να καταγραφούν και να παρουσιαστούν στους αστρονόμους παρατηρητές του ουρανού.

1    Εισαγωγή

Είναι γνωστό ότι από την ελληνική αρχαιότητα υπήρχαν καταχωρισμένοι στον ουρανό 48 αστερισμοί. Οι μεγάλοι θαλασσοπόροι στις θάλασσες του νότιου ημισφαίριου της Γης είδαν καινούργιους αστερισμούς να ανατέλλουν και να δύουν μπροστά στα έκπληκτα μάτια τους και έτσι νέοι αστερισμοί καταχωρήθηκαν στη διεθνή βιβλιογραφία. Επίσης, κατά καιρούς πολλοί Ευρωπαίοι αστρονόμοι για να τιμήσουν τους βασιλείς προστάτες τους, κάποια ζώα που συμπαθούσαν ή εντυπωσιασμένοι από τις επιτεύξεις της τεχνολογίας εκείνης της περιόδου έδωσαν διάφορες ονομασίες σε ομάδες αμυδρών αστεριών σχηματίζοντας μ’ αυτόν τον τρόπο νέους αστερισμούς. Και πιθανώς αυτό να συνεχιζόταν διαρκώς.
Συνεπώς, για να μη διαιωνίζεται αυτός ο τρόπος εισαγωγής όλο ένα και νέων αστερισμών, στο Α΄ Συνέδριο της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης, που έγινε στη Ρώμη το 1922, αποφασίστηκε αφ’ ενός μεν ο τρόπος ονομασίας των άστρων, αφ’ ετέρου δε αναγνωρίστηκαν 88, έκτοτε παραδεκτοί αστερισμοί. Στις δύο επόμενες συνεδριάσεις της, το 1925 και το 1928, καθορίστηκαν τα ακριβή όρια του κάθε αστερισμού στον ουρανό.
Βλέπουμε, λοιπόν, ότι εκτός των 88 γενικά παραδεκτών αστερισμών από τη Διεθνή Αστρονομική Ένωση, υπάρχουν αρκετοί ακόμα αστερισμοί, ή τμήματα αστερισμών, που κατά καιρούς εμφανίστηκαν στη διεθνή βιβλιογραφία, εκ των οποίων παρουσιάζουμε τους 25 πλέον διαδεδομένους.


2    Οι 25 μη Παραδεκτοί Αστερισμοί

Οι 25 αυτοί μη Παραδεκτοί Αστερισμοί σήμερα δεν αναφέρονται ούτε χρησιμοποιούνται από την επίσημη Αστρονομία. Επειδή όμως αναφέρονται και υπάρχουν σε παλαιούς αστρονομικούς καταλόγους και χάρτες του ουρανού, καλό είναι να γνωρίζουμε ποιοι ήταν και που βρίσκονταν, ειδικότερα όσοι ασχολούνται με την Παρατηρησιακή Αστροφυσική ή είναι παρατηρητές του ουρανού.
Εδώ παρουσιάζουμε αλφαβητικό πίνακα των μη Παραδεκτών Αστερισμών, όπου – κατά στήλη – δίνονται η ελληνική, η λατινική και η αγγλική ονομασία τους, ο αστρονόμος ή ο ερευνητής που τους έδωσε το όνομά τους, ο αστερισμός ή οι αστερισμοί όπου κατά προσέγγιση βρίσκονταν, καθώς και μερικές γενικές παρατηρήσεις και σχόλια γι’ αυτούς. Επίσης παρουσιάζουμε 4 γκραβούρες από τον αστρικό άτλαντα του Hevelius “Firmamentum Sobiescianum”, όπου παρουσιάζονται οι μη παραδεκτοί αστερισμοί Κέρβερος (Cerberus), Χήνα (Anser), Αντίνοος (Antinous), Όρος Μαίναλον (Mons Maenalus), Μικρό Τρίγωνο (Triangulum Minus), Μέδουσα (Caput Medusae), Οίστρος (Musca), Δρυς Καρόλου (Robur Carolinum).

 

Μη Παραδεκτοί Αστερισμοί

Ελληνικό'Ονομα

Λατινικό

Αγγλικό

Ανάδοχος

Αρχική Θέση

Παρατηρήσεις

Αερόστατο

Globus Aerostaticus

Air Ballon

La Lande, 1798

Νότιος Ιχθύς, Μικροσκόπιο

Προς τιμή της τότε νέας τεχνολογίας

 

Αντίνοος

 

Antinous

 

Antinous

Αδριανός,

132 μ.Χ.

Νότια άστρα Αετού

Προς τιμή του νεαρού ευνοούμενου του αυτοκράτορα Αδριανού.

Γαλή

Felis

Cat

La Lande, 1805

Ύδρα, Αντλία

Προς τιμή του αγαπημένου ζώου του La Lande.

Γλαυξ

Noctua

Night Owl

Burritt

Ύδρα, Ζυγός, Παρθένος

Προς τιμή του πουλιού της σοφίας.

Δόξα Φρειδερίκου

Gloria Frederici

Frederick's Glory

Bode, 1800

Ανδρομέδα, Κηφέας

Προς τιμή του Φρειδερίκου Β΄ της Πρωσίας

Νειλόμετρο

Norma Nilotica

Nilometer

Burritt

Υδροχόος

Προς τιμή του αρχαίου Νειλομέτρου.

 

Δρυς Καρόλου

 

Robur Carolinum

 

Charles Oak

 

Halley, 1679

 

Αργώ

Προς τιμή της Δρυός, όπου κρύφτηκε ο Κάρολος Β΄ της Αγγλίας.

Ηλεκτρική Μηχανή

Machina Elettrica

Electric Machine

Bode, 1800

Κάμινος, Γλύπτης, Κήτος

Προς τιμή της τότε νέας Τεχνολογίας.

Κέρβερος

Cerberus

Three-headed Dog

Εβέλιος (Hevelius)

Ηρακλής

Προς τιμή του Κέρβερου, του φύλακα του Άδη.

Κύκλος Παρατοίχιος

Quadrans Muralis

Mural Quadrant

La Lande, 1795

Βοώτης, Ηρακλής

Προς τιμή του ονομαστότερου αστρονομικού οργάνου του La Lande.

Μέδουσα

Caput Medusae

Gordon Medusa's Head

Ίππαρχος,

134 π.Χ.

Περσέας

Προς τιμή της γοργόνας Μέδουσας που αποκεφάλισε ο Περσέας.

Μεσσιέ

Custos Messium

Harvest-Keeper

La Lande, 1775

Κηφέας, Κασσιόπη

Προς τιμή του Γάλλου αστρονόμου C. Messier (1730-1817).

Μικρό Τρίγωνο

Triangulum Minor

Little Triangle

Εβέλιος (Hevelius)

Τρίγωνο

Από το σχήμα των άστρων του αστερισμού.

Οίστρος (Βόρεια Μύγα)

Musca Borealis

Northern Fly

Bartschius ή Habrecht

Κριός, Πήγασος

Ο πρώην αστερισμός Σφήκα (Vespa) του Bartschius (1614).

Όρος Μαίναλον

Mons Maenalus

Mount Maenalus

Εβέλιος (Hevelius)

Βοώτης

Από το βουνό της Ελλάδας στη Μαντινεία.

Σκήπτρο Βραδεμβούργου

Sceptrum Bradenburgicum

Bradenburg Scepter

Kirch, 1688

Ηριδανός

Προς τιμή του βασιλικού Οίκου της Πρωσίας.

Τάρανδος

Tarandus

Reider

Le Monnier, 1736

Καμηλοπάρδαλις

Προς τιμή του θηλαστικού των Βορείων Χωρών.

Ταύρος Πονιατόβσκι

Taurus Poniatowski

Poniatowski's Bull

Pazobut, 1778

Αετός, Οφιούχος

Προς τιμή του Στάνισλαβ Πονιατόβσκι, βασιλιά της Πολωνίας.

Τηλεσκόπιο του Χέρσελ

Telescopium Herschelli

Herschel's Telescope

Hell, 1781

Ηνίοχος, Ταύρος

Προς τιμή του τηλεσκοπίου του W. Herschel.

Τυπογραφείο

Officina Typographica

Printing Press

Bode, 1800

Πρύμνη

Προς τιμή της νέας τεχνολογίας.

Χήνα

Anser

Goose

Εβέλιος (Hevelius)

Αλώπηξ

Η χήνα δείχνει την αρπα-κτικότητα της αλεπούς.

Ψαλτήριο του Γεωργίου

Psalterium Georgianum

George's Harp

Hell, 1781

Ηριδανός

Προς τιμή του Γεωργίου Β΄, βασιλιά της Αγγλίας.

Ηλιακόν Ωρολόγιον

Solarium

Sun dial

Miss Bouvier

Ωρολόγιον, Ύδρος, Δοράς

Προς τιμή του πρωταρχικού οργάνου μέτρησης του χρόνου.

Κίχλη η Μονήρης

Turdus Solitarius

Thrush

Le Monnier, 1776

Ύδρα

Ο Le Monnier είχε τοποθετήσει την Κίχλη στη θέση της Γλαυκός.

Σκήπτρο

Sceptrum

Scepter

Royer, 1679

Σαύρα

Προς τιμή του βασιλιά Λουδοβίκου 14ου.

 

Βιβλιογραφία

Αllen R.H., 1963, Star Names. Their Lore and Meaning. Dover Publications (republication of the work first published as: Star-Names and Their Meaning by G.E. Stecher in 1899).
Θεοδοσίου Στράτος, Δανέζης Μάνος, 1991, Τα Άστρα και οι Μύθοι τους - Εισαγωγή στην Ουρανογραφία, Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα .
Πλακίδου Σταύρου, 1992, Η Μυθολογία, η ονοματολογία και τα αξιοπαρατήρητα των αστερισμών. Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων. Αθήναι.
Aspin J., 1825, A Familiar Treatise on Astronomy, (written expressly to accompany Urania’s Mirror), London.
Sperling N., May 1981, The Mystery of Urania’s Mirror. Sky and Telescope, Vol. 61, No.5. p. 398-402.


<<site map

Χρόνος εκτέλεσης : 0.122 δευτερόλεπτα